ดอกไม้ทะเล (Sea Anemone - ซีแอนนีโมนี)

เชื่อมั้ยว่า...ในทะเลไทยมีดอกไม้ แต่ดอกไม้ที่ว่าไม่ใช่พืช...แต่ป็นสัตว์ พวกเขาเป็นสัตว์กลุ่มเดียวกับแมงกะพรุน ปะการัง ปะการังอ่อน กัลปังหา ฯลฯ อยู่ในไฟลั่ม Cnidaria (ไน-ดา-เรีย) จุดเด่นของสัตว์กลุ่มนี้มีเยอะ แต่ที่เด่นจริงเด่นจังคือ การแบ่งชั้นของเนื้อเยื่อ และเข็มพิษ สัตว์ทุกตัวในไฟลั่มนี้จะมีเข็มพิษเรียกว่า Nemotocyst (นี-มา-โต-ซิส) ใช้เพื่อป้องกันตัวและหาอาหาร

หากคุณหลับตาและวาดภาพในอากาศว่า เจ้าดอกไม้นี่หน้าตาเหมือนดอกบัวตองที่แม่ฮ่องสอน หรือดอกทานตะวันที่ลพบุรี บอกได้เลยว่าคิดผิด จริงๆแล้วหน้าตาเขาไม่เหมือนดอกไม้ แต่เหมือนอะไรนุ่มๆกลมๆ แปะอยู่กับพื้นท้องทะเล มีหนวดอยู่ด้านบนยุ่บยั่บ แต่ไม่ยาวเหมือนแมงกะพรุน ปลายหนวดเหล่านั้นแหละค่ะ คือที่อยู่ของเข็มพิษ ที่จะทำงานในระบบสัมผัส เมื่อไปโดนอะไร เข็มพิษของดอกไม้ทะเลจะยิงใส่ทันที ไม่สามารถบังคับได้ ดอกไม้ทะเลจึงมีเมือกหุ้มตัวเองไว้ เมือกนี้จะคอยหยุดยั้งการทำงานของเข็มพิษ ดอกไม้ทะเลเลยไม่ยิงตัวเองจนตายแหงแก๋

ดอกไม้ทะเลกินสัตว์เป็นอาหาร เขาอาศัยหนวดที่มีเข็มพิษอยู่ข้างใน ยิงใส่สัตว์เคราะห์ร้ายที่เข้ามาใกล้ๆ แต่เข็มพิษของดอกไม้ทะเลไม่รุนแรงเหมือนแมงกะพรุนบางชนิด โอกาสที่เขาจะจับปลาใหญ่กินทำได้ยากมาก บอกกันตามตรง ฉันยังไม่เคยเห็นดอกไม้ทะเลจับปลาได้สักตัวเดียว ไม่แน่ใจเหมือนกันว่า เขากินปลาอย่างไร แต่ที่ดอกไม้ทะเลอยู่ได้ เชื่อว่าพลังงานบางส่วนมาจากสาหร่ายเซลล์เดียว ที่อาศัยอยู่ในดอกไม้ทะเล ช่วยสังเคราะห์แสง ให้พลังงานแก่พวกเขา เป็นกระบวนการเหมือนกับที่เกิดในปะการัง นอกจากนี้ ดอกไม้ทะเลยังโตช้า ใช้พลังงานน้อย หากสิ่งแวดล้อมเหมาะสม โอกาสดอกไม้ทะเลตายยากมาก

ในโลกนี้มีสัตว์หลายชนิดที่อยู่ร่วมกับดอกไม้ทะเลได้ โดยอาศัยหนวดของดอกไม้ทะเลเป็นเครื่องป้องกันศัตรู พวกเขาวิวัฒนาการมาโดยเฉพาะ เลยขาดเทคนิคเอาตัวรอดแบบอื่น ว่ายน้ำก็ไม่เร็ว สีก็ไม่สวย อาวุธอื่นเพื่อป้องกันตัวก็ไม่มี หากไม่มีดอกไม้ทะเล สัตว์พวกนี้ไม่รอดแน่ แต่ในทางกลับกัน ดอกไม้ทะเลอยู่ได้ แม้ไม่มีสัตว์พวกนี้ ความสัมพันธ์ลักษณะนี้ เราเรียกว่า ความสัมพันธ์แบบเกื้อกูล

หลายคนรู้จักปลาการ์ตูน พวกเขาเป็นตัวอย่างที่ดีในการอยู่ร่วมกับดอกไม้ทะเลแบบเกื้อกูล เราจึงไม่พบปลาการ์ตูน อยู่ลำพังโดยปราศจากดอกไม้ทะเล แต่เราพบดอกไม้ทะเลเยอะแยะ ที่ไม่มีปลาการ์ตูนอยู่ โดยเฉพาะแนวปะการังบางแห่ง ที่ปลาการ์ตูนโดนจับไปเลี้ยงหมดแล้ว

บางคนเคยได้ยินเรื่องเล่าทำให้เข้าใจผิด ว่าปลาการ์ตูนจะล่อปลาอื่นให้เข้ามา เพื่อให้ดอกไม้ทะเลจับกิน แต่เรื่องจริงกลับเป็นตรงกันข้าม เพราะปลาการ์ตูนจะไม่ล่อปลาอื่นเข้ามา แต่จะไล่ปลาอื่นออกไปต่างหาก ปลาหลายชนิดมีปากยาว เช่น ปลาผีเสื้อ พวกนี้สามารถสอดปากผ่านหนวดพิษ เข้ามาตอดกินเนื้อเยื่อของดอกไม้ทะเลได้ แม้ดอกไม้ทะเลจะไม่โดนกินจนตาย แต่ก็บาดเจ็บ หากมีปลาการ์ตูนอยู่ด้วย พวกเขาจะไล่ปลาผีเสื้อออกไป เนื่องจากปลาการ์ตูนเป็นปลาที่หวงถิ่น มิใช่เพราะปลาการ์ตูนสำนึกบุญคุณของดอกไม้ทะเล จนต้องช่วยทำงานตอบแทน ในโลกของธรรมชาติ ไม่มีการสำนึกบุญคุณ ทุกอย่างวิวัฒนาการอย่างเหมาะสม เพื่อให้ผู้เก่งสุดอยู่รอด

นอกจากปลาการ์ตูน ยังมีสัตว์อื่นอีกหลายชนิด ที่อาศัยอยู่กับดอกไม้ทะเลตลอดเวลา เช่น ปูดอกไม้ทะเล กุ้งดอกไม้ทะเล ฯลฯ แต่คนไทยไม่ค่อยรู้จัก ปัจจุบัน ทีมงาน Sea Papa คณะประมง ม.เกษตรศาสตร์ กำลังทำการศึกษาเรื่องนี้เพิ่มเติม

สำหรับคุณที่อยากเห็นดอกไม้ทะเล ไม่ต้องเป็นห่วง เพราะสัตว์กลุ่มนี้อาศัยอยู่ได้ตั้งแต่ที่ตื้นแค่เข่า ลงไปจนถึงที่ลึกหลายสิบเมตร ดอกไม้ทะเลทั้งโลกมีมากกว่า 1,000 ชนิด บางชนิดหนวดสั้น บางชนิดหนวดยาว บางชนิดเกาะอยู่บนหินอย่างเดียว บางชนิดอยู่ตามพื้นทราย สับสนวุ่นวายดีมาก โอกาสที่คุณจะได้เห็นดอกไม้ทะเลบางชนิด มีได้ตลอดเวลา แม้คุณดำน้ำไม่เป็น แต่ถ้าไปเดินเที่ยวในแนวปะการังยามน้ำลง ก็มีโอกาสเห็นแล้ว

เท่าที่สำรวจพบ ดอกไม้ทะเลพบมากที่สุดแถวเกาะง่าม (ชุมพร) เกาะง่าม (ตราด) กองหินใต้น้ำหลายแห่ง เช่น ริเชลิว กองชุมพร ฯลฯ ตั้งแต่ดำน้ำมา ฉันยังไม่พบแนวปะการังแห่งไหน ที่ไม่มีดอกไม้ทะเลเลยแม้แต่กอเดียว

โอกาสที่คุณจะโดนเข็มพิษของดอกไม้ทะเล มีอยู่น้อยมาก ยกเว้นคุณไปโดนดอกไม้ทะเลก่อน เทคนิคหลีกเลี่ยง ทำได้ง่ายมาก เพียงแค่อย่าไปจับไปกอดดอกไม้ทะเล แค่นี้ก็ปลอดภัยแล้ว แต่ถ้าคุณบังเอิญไปโดน อาจลองใช้น้ำส้มสายชู ราดที่แผลเพื่อล้างพิษ ปฐมพยาบาลในลักษณะเดียวกับแมงกะพรุน

การศึกษาเรื่องอื่นๆเกี่ยวกับดอกไม้ทะเลในเมืองไทย มีน้อยมากยิ่งกว่ามาก บอกกันตามตรง ฉันยังไม่เคยเห็นงานวิจัยเฉพาะเรื่องนี้เลย แต่เมื่อพิจารณาถึงความสำคัญของดอกไม้ทะเล เรายังต้องการความรู้อีกมาก ในขณะที่ดอกไม้ทะเลไทยหลายแห่งหายไป เพราะอพยพตัวเองไปอยู่ตามตู้ปลา รอวันเหี่ยวตายไปในไม่ช้า ก่อนที่เพื่อนๆพวกเขาจะถูกจับมาแทน

อยากให้ทะเลมีดอกไม้...เลิกเลี้ยงดอกไม้ทะเลในตู้ปลา...นะคะ

ที่มา:http://www.talaythai.com